Varlığın Dil ile Açıklanışı ve İktidarın Gölgesi: Nesnenin Bilgisine Dair

Nesneyi algılayışımız, önce o nesnenin kendinde şeyinden değil, onun dış fenomeninden başlar ve bu durum a posterioridir. O şeyin beyne ulaşımı bir diyalektik süreçten geçer. Buna göre:

• Tez → Nesne
• Antitez → O nesnenin yokluğunun a posteriori bilgisi. (Bu durum nesnenin bilgisine ulaşmamızın a posterioriolmasını değiştirmez. Buradaki amaç, gözlemlenebilir olanın zıddını düşünmek ve Hobbes’un ifadesiyle — Leviathan, 1. Bölüm, Tahayyüle Dair — insan muhayyelesinde duyulara karşı aşınan bir duygu oluşturmaktır.)
• Sentez → Nesnenin kendinde şeyine ulaşmak (bkz. Kant, Transandantal).

Bunun sonucunda özneyi yeni bir soru bekler: Tekil Muhayyelede — buna yalıtılmış zihin ya da qualia da denebilir — nesne nasıl tanımlanacaktır, nitelikleri nasıl belirlenecektir?

Örneğin:

• Bu nesnenin maddî, ereksel, fail, formel nedenlerinin düşünsel karşılığı nasıl olacaktır?
• Bu nesnenin kendinde şeyi iyi–kötü, yararlı–zararlı gibi kognitivist mefhumlara tabi tutulabilir mi?

Aşağıda ilk soruyu ele alalım:

1. Aristotelesçi Dört Nedenin Düşünsel Karşılığı

Fail Neden

O şeyin var olmasına sebep olan özne.

• İnsan, nesnenin yapımında etken olan özne hakkında düşünsel karşılık bulur.
• Emotivizm gereği olaylara nasıl duygusal karşılık veriyorsak nesnelere de veririz.
• Bu durum bireyin özgürlüğünün başkalarıyla ilişkili olduğunu fark ettiği an, Kierkegaard’ın anksiyete tanımındaki gibi bir duygusal tepki doğurur.
• Nesneye verdiğimiz karşılık sonucu yeni argümantasyonlar üretebiliriz. (Örn. teleolojik argümanlar, hassas ayar argümanları).

Maddî Neden

O şeyin oluşumunda kullanılan madde.

• Nesneyi tanımlayışımızın en önemli adımlarından biridir.
• Nedensellik ilişkilerini kurarken fail nedenle birleşir.

Ereksel Neden

O şeyin ulaşacağı nihai merhale.

• Aristoteles ve Stoacılardaki edimsellik burada vücut bulur.
• İnsan emeği ile makinenin üretimi arasındaki fark sosyal teorilere bağlanır:
  • Marx: Esere yabancılaşma.
  • Kapitalizm: İşçi, maddi kazanç ile yaratıcı gücünü zaten gösterir.
  • Kant: Emeğin hakkını vermemek ahlaksızlıktır (Kategorik İmperatif).
  • Ayn Rand: Hak, meşru yollarla aranmalıdır; birey başkası için kendini feda etmemelidir (Atlas Silkindi).
  • Nietzsche: İşçi, Üstinsan ise ve baskı altındaysa sürüden ayrılmalı, levhaları kırmalıdır.

Formel Neden

O nesneyi “o” yapan öz, varoluş nedeni.

• Kierkegaard: İnsan önce kendini severek içkin olana yönelir.
• Sartre: Varoluş özden önce gelir; özü yaratan öznedir.
• Nesnenin özü, onun ereğini de hazırlar.
• Soyut ile somut iç içe olduğu için nesneye verdiğimiz anlam da rölatiftir.

2. Nesnenin Kendinde Şeyi Kognitivist Yargılara Tabi Tutulabilir mi?

Dilin Sınırları

• Wittgenstein: “Dilimin sınırları, dünyamın sınırlarıdır.”
• Heidegger: Dil, varlığın hakikatini açıklamanın yoludur.

İfade Edilemezlik Durumu

• Varlığın özünü dil ile açıklayamamak onun anlamsızlığı değil, dilin sınırlılığıdır.
• Bu durumda iki yöntem öne çıkar:
  1. Solipsizm → Benlik dışında bir şeyin yokluğu (Descartes: Kötü Cin Argümanı). Bu, nihilizme sürükleyebilir.
  2. Simülasyon Teorisi (Baudrillard) → Gerçeğin yerini işaretlerin alması, varlığın öldürülmesi.

Dil ile Açıklanabilirlik Durumu

• Varlığın özünü dil ile açıklamak, onun algılanabilir ve soyut karşılığı olduğunu gösterir.
• Ancak bu bilgi tarihsel olarak iktidar tarafından çarpıtılabilir (Foucault).
• Burada Descartes’ın metodolojik şüpheciliği devreye girer.

3. İktidar, Bilgi ve Diyalektik

• İktidar bireyin öz bilgisine ulaşmasını engelleyebilir.
• Bu, Hegel’in tarihsel diyalektiğinin tezahürüdür:
  • Tez → Nesnenin özünün bilgisi.
  • Antitez → İktidarın bu bilgiyi bastırması.
  • Sentez → Birey ve iktidar arasında aristokrasi.

Bu noktada bireyin iki yolu vardır:

1. Marx’ın dediği gibi dünyayı değiştirmek için faal olmak.
2. Öz bilgisine ulaşmaktan vazgeçmek.

Bu yol ayrımında:

• Deleuze: Bilgi herkes tarafından paylaşılmalı (demokratikleşme).
• Nietzscheci yaklaşım: Bilgi, seçilmiş bir aristokrasinin elinde kalabilir (Üstinsan/İnsan ayrımı).

Sonuç

• Her iki durumda da özün bilgisi bir kesim tarafından bilinir hale gelir.
• Bu, Ahlaki Realizmin temellerini atar.
• Nesnenin bilgisi artık yalıtılmış olmaktan çıkıp tümel bir bilgi formuna erişir.